Almere Natuur

Dé blog over de Almeerse natuur


2 reacties

Agressieve fuut

Zo vredig als de fuut in het muzenpark nu op haar eieren zit, je zou haast denken dat het altijd pais en vree is geweest. De vijver is echter weken strijdtoneel geweest van twee rivaliserende futenparen. Als aan één zijde een paartje met baltsen begon, kwam het andere paartje aanzwemmen om de feestvreugde te verstoren. De laatste meters van de aanval zwom één van de vogels vlak onder het wateroppervlakte. Alleen de boeggolven waren zichtbaar en het was een koud kunstje om daar het themamuziekje van Jaws bij te denken. Vlak vóór het baltsende paartje dook de aanvaller op en volgde een handgemeen (vleugelgemeen?).

Waarschijnlijk zit het verliezende paartje een flink stuk verderop in de stadsgracht op het nest. De vijver in het Muzenpark was met 50 meter in doorsnee kennelijk niet groot genoeg. Het gevecht was niet vanwege een tekort aan nestplaats, vrijwel de hele oever heeft riet, dus “plek plenty”. Het alleenrecht zal dus wel om voedsel gaan. Straks als de eieren uitgekomen zijn, moeten wel meteen een flink aantal hongerige monden gevuld worden, het monopolie betreft dus de visstand in de vijver.

Hoe anders is het op het Gooimeer. Ik sta op het Zilverstrand en in de oksel bij de dijk dobberen meer dan vijftig futen paarsgewijs op het water. In de rietrand, nog geen 200 meter lang, wordt volop gebaltst en wat dieper in het rietland zitten vogels op het nest. Onderlinge conflicten lijken nauwelijks aanwezig. Naar schatting zitten hier vijftig tot zestig paar op elkaars lip. Als je het gedrag vergelijkt met de vijver in het Muzenpark lijken het wel twee volstrekt verschillende vogelsoorten. Vanwaar de weinig agressieve houding op deze plek?

In verhouding is het areaal aan broedplekken beperkt, maar het voedselaanbod is flink groter. Straks als de eieren zijn uitgekomen, gaan de ouders met hun jongen het Gooimeer op. Voor de kust ligt een uitgebreid veld met fonteinkruid en kranswier van een paar vierkante kilometer. Als je daar met de kano overheen vaart, waan je je in een vliegtuig over de Amazone. Een onderwaterwereld met dieper en oppervlakkiger liggende “boomkruinen” waartussen futen op visjes kunnen jagen. Zelfs bij een flink windje is het oppervlakte redelijk rustig door de dempende werking van de planten op golfslag. En niet alleen gewone futen kennen deze plek. Ook dodaars broedt in de rietkraag en de waterplantenvelden zijn in trek bij tientallen geoorde futen en krakeenden.

Ton Eggenhuizen

Advertenties


Een reactie plaatsen

Eeuwige trouw

zwaan-op-landHet is een mooi romantisch beeld, een paartje zwanen. En helemaal als ze ‘verliefd’ zijn. De kromme halzen vormen samen een hart, symbool van de eeuwige trouw. Maar bedenk wel dat het beeld vooral in ons hoofd leeft. De vraag is gerechtvaardigd of het ook in de zwanenkoppies zo is.

Biologen zijn geschoold om zoveel als mogelijk is, de eigen emoties uit te schakelen als ze naar een studieobject kijken. De eigen emotie kleurt de waarneming te veel. Dikke kans dat het studieobject zelf, weldegelijk emoties heeft. Maar wat die emoties zijn, zullen we wellicht nooit te weten komen. Het devies is dus: kijk zo onbevooroordeeld mogelijk, noteer wat je ziet (in plaats van wat je denkt te zien), verzamel data en laat alleen de data spreken.

Dat klinkt allemaal clean en afstandelijk. Maar denk niet dat biologen daar altijd glansrijk in slagen. Een uit het nest gevallen vogeljong zou – vanuit het wetenschappelijk perspectief – op de bosbodem achtergelaten moeten worden. Maar wat doe je als onderzoeker als je zo’n hoopje leven in de handen hebt? Tien tegen één dat het jong weer teruggeplaatst wordt!

OK, die eeuwige trouw van zwanen. Het is een algemene gedachte dat zwanen elkaar eeuwig trouw zijn. Toch blijkt dat het beeld nuance behoeft. Door vogels individueel te merken (met een pootringetje met uniek nummer) kan je zien wat er werkelijk gebeurt. Neem bijvoorbeeld het broedgeval in het Muzenpark. Jaar in jaar uit broedt er een paartje op bijna dezelfde plek. Logisch om te denken dat het hetzelfde paartje is. Maar op basis van die ringen zien we dat het van jaar op jaar niet om dezelfde individuen gaat! Ook is op basis van de pootringen de partnertrouw te bekijken. Uit het onderzoek blijkt dat scheidingen vaker voorkomen dat het romantische beeld toelaat. Scheidingen komen voor. Niet vaak, maar te vaak om het te negeren. We zien zelfs dat de oude partner verlaten wordt en een nieuwe band wordt aangegaan met een eigen jong uit een eerder jaar.

Zwanen zijn in de regel gewoontedieren. Een eenmaal bezet goed territorium wordt zo lang mogelijk bezet. De drang om een beter territorium te zoeken is niet erg groot. Dat is mogelijk de belangrijkste reden voor langjarige relaties. Het is vanuit dat perspectief de vraag of ze trouw aan elkaar zijn, of beide trouw aan hetzelfde territorium. Maar een goed territorium kan ook betwist worden. En uiteindelijk wordt de partnerkeuze gedaan op de inschatting dat een andere partner meer overlevende jongen zal opleveren.

Wellicht moeten we de zwaan maar niet als voorbeeld nemen voor onze eigen keuzes in het leven. De eigen morele waarden zijn goed genoeg, toch?

Ton Eggenhuizen


Een reactie plaatsen

Futen-emancipatie

fuutbeestHet futenpaartje in het Muzenpark heeft het nest nu vol met eieren. Dat is niet zomaar gebeurd, een reeks aan indrukwekkend futengedrag ging hieraan vooraf. Het begon in februari toen dit paartje hun oog had laten vallen op dit visrijke water met beschutting biedende rietkraag. Iedere andere fuut die maar iets te dichtbij kwam, werd op niet mis te verstane wijze duidelijk gemaakt dat hij zich beter kon terugtrekken.

Dat dit stuk water al bezet is, wordt eerst duidelijk gemaakt door een hard “grahh-grahh-grahh” te laten horen. Als dat niet werkt, zetten de vogels hun veren en vleugels op. Daarbij vormen de witte vleugelvelden en de bonte kop een imponerend schouwspel. De fuut die dan nog de confrontatie aandurft wordt met fysiek geweld verjaagd. Door vlak onder het water oppervlak naar de indringer te zwemmen ontstaan boeggolfjes die bij mij direct de associatie van de film Jaws opleveren (inclusief het spannende muziekje). Vlak bij de indringer duikt de vogel op. Als dat nog niet genoeg is, ontstaat snavel- en pootgemeen, het fuutse equivalent van handgemeen.

Het is in dit stadium lastig om het mannetje en het vrouwtje uit elkaar te houden. Je bent geneigd om de meest agressieve vogel voor het mannetje aan te zien. Uit onderzoek blijkt dat het “typisch mannengedrag” en het “typisch vrouwengedrag” door beide vogels wordt uitgevoerd en onderling uitwisselbaar is. Dit gedrag is voor het overgrote deel een ritueel. Door het ritueel hebben onderdelen van het gedrag hun directe betekenis verloren. Dat wordt duidelijk als we bedenken dat veel aspecten in het wegjaaggedrag ook terugkomen in de balts.

De balts zelf is ook een aaneenschakeling van rituelen. Het begint met roepen, de ene vogel zwemt vlak onder het oppervlak, de ander zet veren en vleugels op. Het verschil tussen balts en wegjagen wordt dan pas evident. De ene vogel duikt dan vlak bij de ander op en neemt een pinguin-achtige houding aan. Vervolgens liggen de vogels nagenoeg borst-tegen-borst en beginnen de kop heen en weer te schudden. Tussen het kopschudden wordt het verenpak op rug en stuit in de snavel genomen, alsof deze veren dringend gepoetst moeten worden. Dit kopschudden en poetsen kan minuten lang duren. Daarna zwemmen de vogels weer van elkaar weg voor de “grand finale”. Beide vogels duiken en nemen een bosje waterplanten in de bek en zwemmen naar elkaar toe voor de “weed-dance”.

Met de snavel vol waterplanten en de kop laag op het water zwemmen ze naar elkaar toe en als ze borst-tegen-borst liggen, gaan ze al watertrappelend recht op in het water staan en schudden de koppen heen en weer. Niet alleen de uitstaande kopveren, maar ook de bosjes waterplanten wapperen alle kanten op. Naar verluid is het enige onderscheid tussen man en vrouw dat het mannetje meestal hoger uit het water komt en zijn bosje waterplanten hoger houdt dan het vrouwtje.

Al dit imponeren en baltsen is voor het Muzenparkpaar inmiddels achter de rug. Maar heel af en toe vinden de vogels nog tijd om de paarband te verstevigen. Het is nu tijd om de eieren uit te broeden, waar beide partners een gelijk aandeel in hebben. Als de ene vogel op de eieren zit, ligt de ander midden op de plas met bijzonder weinig inspanning heel erg duidelijk te maken dat dit zijn (of haar…) water is. Over krap een maand komt het eerste jong uit het ei. En ook dan laat de fuut zien zeer geëmancipeerd te zijn. Beide ouders dragen de zorg voor de jongen.

Met dank een Sander Pruiksma en Anton Hols die met diverse foto’s van een futenpaar de inspiratie voor deze blog betekenden.

Ton Eggenhuizen